العلامة المجلسي (مترجم :همدانى)
151
بحار الأنوار (ج67 و 68) (فارسى)
چون از وقت مردنشان اطلاع ندارند بايد احتياط كنند و البته يقين على عليه السّلام بوقت مرگ خود نتيجهء يقين بصدق رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله است در اين پيشگوئى . و ثالثا باز ممكن است گفته شود كه اين نشستن در كنار ديوار و حركت كردن پس از چند لحظهء ديگر از خصائص حضرت است . البته به بيان ديگر و آن اينكه حضرت مى - دانست كه اين ديوار در اين آن خراب نميشود و چون وقت خرابشدنش رسيد حركت نمود و خراب هم شد و مؤيد اين توجيه روايتى است كه مرحوم صدوق در كتاب توحيد بسند خود از اصبغ بن نباته نقل كرده كه امير مؤمنان عليه السّلام از كنار ديوارى كه نشسته بود حركت كرد و دور شد به حضرتش عرض شد . يا امير المؤمنين آيا از قضا و حكم الهى فرار ميكنيد . فرمود : آرى از قضاء بسوى قدر ميروم و شايد مقصود اين باشد كه چون من ميدانم كه اين ديوار الان خراب مىشود و از طرفى وقت ديگرى براى مرگ من مقرر شده و لذا از اين حادثه فرار ميكنم تا آن تقدير معين فرا رسد و يا مقصود از قدر خدا امر و دستور خدا باشد يعنى گريختن من از اين قضاء و حادثه بفرمان خدا است و يا خود گريختن از تقديرات الهى است ( يعنى اينجا تقدير و سرنوشت بدست خود انسان است و تقدير اختيارى و انتخابى است ) بنا بر اين گريختن از بليات و حوادث و سعى و كوشش در موردى كه لازم باشد منافات با قضاء الهى و اينكه همه چيز بر طبق قضاء و قدر است ندارد چون تمام اينها مشمول قضا و قدر و متعلق علم او است هيچ يك از اينها با مسألهء اختيار منافات ندارد زيرا قسمت عمدهاى از تقديرات بسته به انتخاب خود شخص است كه در محل خود اين مطالب تحقيق شده است و مؤيد تمام اين پاسخها حديثى است كه در خصال امام ششم نقل شده كه رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله فرمود : پنج گروه دعايشان مستجاب نميشود يكى از آنان كسى است كه از كنار ديوارى كج كه نزديك خراب شدن عبور كند و سرعت در حركت نداشته باشد تا ديوار بر او خراب شود ( توقف و سستى كند و بگويد اى خدا اين ديوار را از خراب شدن نگهدار ) و رابعا آنچه كه بعضى گفتهاند . كه در مورد امثال اين ديوار گريختن و فرار وظيفهء افرادى است كه حالت يقين ندارند ولى كسى كه اهل يقين است چون توكل و اعتماد واقعى به خدا دارد و راستى كار خود را به خدا تفويض و واگذار مىكند خدا هم او را از خطر حفظ مينمايد كه خداوند متعال فرمود أَ لَيْسَ اللَّهُ بِكافٍ عَبْدَهُ آيا خدا نگهدارندهء بندهء خود نيست ؟ سورهء زمر 36 . و همچنين مؤمن آل فرعون ميگويد : وَ أُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبادِ . فَوَقاهُ اللَّهُ سَيِّئاتِ ما مَكَرُوا من كار خود را به خدا مىسپارم كه او است بيناى به حال بندگان خود خدا هم او را از شر آنان و از نقشهء زشت مكر و كيد آنها حفظ فرمود سورهء غافر 44 و سر و حقيقت اين لطف اينست